Để tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý an sinh và tối ưu hóa quy trình quản lý quản trị, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (Luật BHXH sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và người lao động. Trong bản dự thảo lần này, cơ quan soạn thảo đã đưa ra 9 điểm điều chỉnh chiến lược, trải dài từ cơ chế tài chính, chuyển đổi số hồ sơ cho đến điều kiện thụ hưởng các chế độ.
Việc cập nhật các định hướng thay đổi này giúp các nhà quản lý nhân sự và người lao động chủ động phương án tuân thủ pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ phân tích và hệ thống hóa chi tiết 9 đề xuất mới nhằm mang lại góc nhìn toàn diện cho quý độc giả.
Hỗ trợ ngân sách đóng BHXH bắt buộc cho các nhóm đối tượng đặc thù
Một trong những cải cách mang tính nhân văn trong dự thảo là việc mở rộng phạm vi hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước. Cụ thể, thay vì chỉ giới hạn hỗ trợ cho mô hình BHXH tự nguyện như trước, Nhà nước dự kiến sẽ trợ cấp tiền đóng đối với một số nhóm tham gia BHXH bắt buộc.
Các đối tượng được đề xuất thụ hưởng chính sách này bao gồm: người lao động Việt Nam làm việc tại nước ngoài theo diện hợp đồng; vợ hoặc chồng đi theo thành viên của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh hợp pháp; người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc vốn doanh nghiệp nhưng không hưởng tiền lương. Dự thảo giao trực tiếp cho Chính phủ quy định chi tiết về hạn mức, đối tượng cụ thể và thời gian triển khai chính sách.
Loại trừ đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khỏi hệ sinh thái BHXH tự nguyện
Nhằm phân định rõ ràng các tầng an sinh và tránh chồng chéo chính sách, dự thảo đề xuất bổ sung quy định: những cá nhân đang trong diện thụ hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ không thuộc đối tượng tham gia BHXH tự nguyện.
Theo đó, công dân từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ đủ điều kiện tham gia hệ thống tự nguyện nếu đáp ứng đồng thời các tiêu chí: không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, không hưởng lương hưu, không nhận trợ cấp BHXH hay trợ cấp hàng tháng và không thuộc diện đang nhận trợ cấp hưu trí xã hội.
Chi tiết hóa phương thức quy đổi thời gian đóng BHXH có tháng lẻ
Để đảm bảo quyền lợi của người lao động sát với thực tế cống hiến, cơ quan soạn thảo đề xuất điều chỉnh lại công thức quy đổi thời gian đóng có tháng lẻ khi hạch toán mức hưởng các chế độ an sinh. Cấu trúc quy đổi mới được đề xuất chi tiết hóa theo các nấc cụ thể sau:
Thời gian đóng từ 1 đến 3 tháng: Được quy đổi bằng 0,25 năm.
Thời gian đóng từ 4 đến 6 tháng: Được quy đổi bằng 0,5 năm.
Thời gian đóng từ 7 đến 9 tháng: Được quy đổi bằng 0,75 năm.
Thời gian đóng từ 10 đến 11 tháng: Được tính tròn bằng 1 năm.
Sự phân tách này mang tính chính xác hơn so với cơ chế chia đôi nửa năm hoặc tròn năm của quy định hiện hành.
Đơn giản hóa cơ chế ủy quyền nhận lương hưu và chế độ an sinh
Dự thảo đưa ra hai phương án điều chỉnh liên quan đến tính pháp lý của giấy ủy quyền thực hiện các thủ tục bảo hiểm:
Phương án 1: Chuyển trọng tâm quản lý về hành lang pháp lý chung. Quy định cho phép người tham gia và thụ hưởng được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các thủ tục theo quy định của pháp luật dân sự, loại bỏ các quy định riêng biệt có tính chất giới hạn thời gian (12 tháng) hay bắt buộc chứng thực đối với trường hợp nhận lương hưu, trợ cấp.
Phương án 2: Giữ nguyên trạng cơ chế hiện hành. Văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bắt buộc phải qua khâu chứng thực pháp lý và chỉ có giá trị hiệu lực trong vòng 12 tháng kể từ ngày xác lập.
Trao quyền tự quyết thời gian nghỉ dưỡng sức cho doanh nghiệp chưa có Công đoàn
Đối với chế độ dưỡng sức và phục hồi sức khỏe sau giai đoạn ốm đau hoặc thai sản, dự thảo vẫn ưu tiên cơ chế đồng thuận giữa người sử dụng lao động và Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở.
Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động chưa thành lập Công đoàn cơ sở hoặc thuộc diện không tổ chức Công đoàn theo luật định, dự thảo đã bổ sung quy định trao thẳng quyền tự quyết định số ngày nghỉ dưỡng sức của người lao động cho người sử dụng lao động. Các yếu tố về điều kiện, mức hưởng tài chính và số ngày nghỉ tối đa của người lao động vẫn được bảo lưu theo quy định hiện hành.
Số hóa toàn diện sổ BHXH và tăng cường giao dịch điện tử
Để đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số quốc gia, cơ quan soạn thảo đề xuất thay đổi căn bản hình thức cấp phát sổ bảo hiểm. Theo đó, sổ BHXH điện tử sẽ trở thành định dạng mặc định được cấp cho người tham gia. Định dạng sổ giấy truyền thống chỉ được cơ quan bảo hiểm in và cấp phát khi người tham gia có yêu cầu văn bản cụ thể, với giá trị pháp lý hoàn toàn tương đương bản điện tử.
Đồng thời, cơ chế khai thác dữ liệu liên thông từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành sẽ được ứng dụng triệt để nhằm cắt giảm tối đa các thành phần hồ sơ hành chính giấy giấy trong giao dịch bảo hiểm.
Điều chỉnh tiền lương đóng BHXH dựa trên mức tham chiếu theo từng thời kỳ
Về mặt kỹ thuật hạch toán, dự thảo sửa đổi nguyên tắc điều chỉnh tiền lương tháng đã đóng BHXH để tính mức bình quân tiền lương. Đối với nhóm lao động hưởng lương ngân sách nhà nước tham gia bảo hiểm trước ngày 1/1/2016, tiền lương làm căn cứ đóng sẽ được điều chỉnh căn cứ vào mức tăng của mức tham chiếu theo từng thời kỳ.
Đặc biệt, phần tiền lương đã đóng BHXH trước ngày luật mới có hiệu lực sẽ được quy đổi, điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm luật mới bắt đầu phát sinh hiệu lực trước khi chuyển dịch sang phương thức điều chỉnh theo mức tham chiếu.
Đề xuất hạ độ tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội xuống mức 70 tuổi
Nhằm gia tăng lưới bảo vệ cho nhóm người cao tuổi không có lương hưu, dự thảo đề xuất phương án trao thẩm quyền cho Chính phủ chủ động quyết định việc giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ mốc 75 tuổi hiện hành xuống đủ 70 tuổi.
Sự điều chỉnh này sẽ căn cứ linh hoạt vào tình hình phát triển kinh tế và năng lực cân đối ngân sách quốc gia từng thời kỳ. Trong trường hợp muốn tiếp tục giảm sâu độ tuổi này xuống dưới mức 70 tuổi, Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội để xem xét và ra quyết định.
Cơ cấu lại thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai về BHXH
Để đảm bảo tính tương thích với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước tinh gọn sau quá trình sắp xếp, dự thảo điều chỉnh câu chữ pháp lý về thẩm quyền xử lý khiếu nại. Người dân khi không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu sẽ thực hiện quyền khiếu nại lần hai lên "Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu" hoặc chọn con đường khởi kiện tại Tòa án. Quy định mới này thay thế cho khái niệm có tính giới hạn là “Thủ trưởng cơ quan BHXH cấp trên trực tiếp” của luật cũ.
Việc nắm bắt và thấu hiểu 9 định hướng sửa đổi lớn này của Luật Bảo hiểm xã hội không chỉ giúp các tổ chức làm tốt công tác quản trị rủi ro pháp lý mà còn giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi an sinh lâu dài của bản thân.