Mục tiêu cốt lõi của chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện là kiến tạo một hệ thống đỡ đỡ tài chính giúp lao động tự do và cư dân khu vực phi chính thức có cơ hội tiếp cận nguồn lương hưu ổn định khi về già. Tuy nhiên, một trong những băn khoăn lớn nhất của người dân khi cân nhắc tham gia loại hình này là rủi ro mất trắng số tiền đã đóng nếu không may gặp biến cố sức khỏe trước độ tuổi nghỉ hưu. Trên thực tế, hệ thống an sinh xã hội được thiết kế theo nguyên tắc bảo toàn quyền lợi tuyệt đối cho người tham gia, thông qua việc chuyển dịch giá trị tích lũy sang chế độ tử tuất cho thân nhân.
Nhằm làm rõ bản chất kỹ thuật và tính nhân văn của mô hình tài chính này, TS24 xin phân tích chi tiết cơ chế hạch toán đóng hưởng và các khoản trợ cấp tử tuất dưới đây.
Nguyên tắc hạch toán và cơ cấu kích cầu đóng bảo hiểm tự nguyện
BHXH tự nguyện vận hành dựa trên cơ chế đóng góp linh hoạt kết hợp với các gói đồng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí đầu vào cho người dân:
Tỷ lệ định biên trích đóng: Người tham gia thực hiện đóng bằng 22% mức thu nhập tháng tự lựa chọn làm căn cứ đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất.
Cơ chế đồng hỗ trợ ngân sách: Ngoài mức hỗ trợ tối thiểu từ ngân sách Trung ương (áp dụng theo tỷ lệ phần trăm phân rã cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và đối tượng khác), nhiều địa phương hiện nay trích thêm ngân sách tỉnh, thành phố để đồng hỗ trợ mức đóng cho cư dân có hộ khẩu thường trú, giúp số tiền thực đóng hằng tháng giảm xuống mức tối thiểu (chỉ khoảng 200.000 đồng/tháng đối với khung thu nhập sàn).
Cơ chế chuyển dịch quyền lợi an sinh khi phát sinh sự kiện tử vong
Trong trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện không may qua đời trước khi đạt điều kiện về tuổi để hưởng lương hưu hằng tháng, toàn bộ thời gian và số tiền đã tích lũy trên hệ thống dữ liệu quốc gia hoàn toàn không bị mất đi mà được quy đổi thành gói tài chính chi trả một lần cho thân nhân:
Bản chất của gói dự phòng: Số tiền đóng góp hằng tháng đóng vai trò như một quỹ dự phòng an sinh dài hạn. Khi sự kiện tử vong phát sinh, cơ quan BHXH sẽ tiến hành tất toán tài khoản để chuyển giao quyền lợi cho gia đình người lao động, giúp trang trải các chi phí hậu sự và giảm bớt gánh nặng tài chính đột xuất.
Giá trị thực tế: Mô hình này chứng minh rằng dòng tiền tham gia BHXH tự nguyện luôn được bảo lưu giá trị kinh tế và định tuyến quay trở lại phục vụ cuộc sống của chính gia đình người tham gia trong mọi tình huống biến cố của cuộc đời.
Các khoản trợ cấp tử tuất chi tiết dành cho thân nhân hợp pháp
Căn cứ theo quyết định giải quyết chế độ của cơ quan quản lý an sinh, gói tài chính chi trả một lần cho thân nhân của người tham gia bảo hiểm tự nguyện qua đời bao gồm hai cấu phần độc lập:
Trợ cấp mai táng (Mai táng phí): * Điều kiện áp dụng: Người tham gia có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 60 tháng trở lên hoặc đang trong thời gian hưởng lương hưu.
Định mức chi trả: Được tính bằng 10 lần mức lương cơ sở tại thời điểm người tham gia qua đời. Đây là nguồn kinh phí quan trọng hỗ trợ trực tiếp cho gia đình tổ chức hậu sự chu đáo.
Trợ cấp tuất một lần:
Phương pháp tính toán: Giá trị khoản trợ cấp được xác định lũy tiến dựa trên tổng số năm thực tế đã đóng bảo hiểm trên hệ thống.
Hạn mức định lượng: Đối với các năm đóng trước năm 2014, mức tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH; đối với các năm đóng từ năm 2014 trở đi, mức tính bằng 02 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH cho mỗi năm tham gia.
Cuộc sống luôn tiềm ẩn những biến số bất ngờ và không thể dự báo trước. Việc tham gia BHXH tự nguyện ngay khi còn trong độ tuổi lao động không chỉ là giải pháp tự chủ tài chính cho bản thân khi về già, mà còn là hành động trách nhiệm nhằm tạo lập một tấm khiên bảo vệ, một sự sẻ chia kinh tế thiết thực cho những người thân yêu ở lại khi không may có rủi ro xảy ra.